1-ին մաս-Արթուր Եղինյան
Արթուր Եղինյան
Се́ттер (англ. Setter — «приседающий») — группа пород специализированных охотничьих собак, длинношёрстная разновидность английских легавых собак. В современной классификации пород собак включает четыре породы: английский сеттер, шотландский сеттер (сеттер-гордон), ирландский сеттер и ирландский красно-белый сеттер.
Թարգմանված հայերեն
Սետտեր (անգլ.՝ Setter — «կքանստող»), մասնագիտացված որսորդական շների ցեղատեսակների խումբ, անգլիական երկարամազ ոստիկան շների տարատեսակ։ Շների ցեղատեսակների ժամանակակից դասակարգումը ներառում է չորս ցեղատեսակ՝ անգլիական սետտեր, շոտլանդական սետտեր, իռլանդական սետտեր և իռլանդական կարմիր ու սպիտակ սետտեր։
2-րդ մաս — Դավիթ, Մհեր, Գագիկ
Դավիթ Աբրահամյան
Происхождение
Сеттеры появились на территории Англии в XV—XVI веках. Название «сеттер» впервые встречается в произведении Джона Каюса «Собаки Британии» (1576). Считается, что происхождение сеттеров восходит к испанской длинношёрстной легавой собаке (перепелиной собаке), от которой произошли и французские легавые. Первоначально таких собак использовали для охоты на пернатую дичь вместе с грейхаундами и ловчими птицами. Собаки, имевшие манеру ложиться перед причуянной дичью, использовались для популярной охоты с накидной сетью, а при возникновении ружейной охоты — для стрельбы по птице влёт.
Թարգմանված հայերեն
ծագում
Սետտեր ցեղատեսակը հայտնվել է Անգլիայի տարածքում տասնհինգից տասնվեցերորդ դարերում։ «Սետտեր» անունն առաջին անգամ հանդիպում է Ջոն Կայուսի «Անգլիական շներ» ստեղծագործության մեջ (1576)։ Համարվում է, որ սետտերի ծագումը գալիս է իսպանական երկարամազ որսորդական շնից` սեթթինգ սպանիելից, որը վարժեցվել էր թռչուններ գտնելու և այնուհետև նստելու համար (այսինքն՝ կռանալ կամ պառկել), որպեսզի ցանցը հնարավոր լինի նետել և՛ թռչունների, և՛ շան վրա։ Սետտերներից էլ առաջացել են ֆրանսիական ոստիկան շները։
Ի սկզբանե նման շներն օգտագործվել են փետրավոր թռչունների որսի համար՝ գրեյհաունդների ու լողացող թռչունների հետ միասին։ Այն շները, որոնք սովորություն ունեին պառկել հոտառությամբ գտած որսի դիմաց, օգտագործվում էին համատարած ընդունված որսի` ցանցով որսի համար, իսկ հրազենային որսի ժամանակ՝ թռչող թռչունների վրա կրակելուց հետո որսը գտնելու համար։
Մհեր Դանելյան
Именно благодаря распространению ружейной охоты возникла потребность в специализированной собаке с особенными физическими качествами и охотничьими способностями. Чтобы получить собаку более крупную, быструю и управляемую, к перепелиному спаниелю приливали крови других пород: борзых, пуделей, гончих, колли, прямошёрстных ретриверов. Сеттер в его специфическом облике — эффективная добычливая собака, благодаря стремительному ходу и дальнему чутью способная отыскать дичь на больших пространствах и вывести к ней охотника своей крепкой стойкой — сформировался в начале XIX века.
Թարգմանված հայերեն
Հենց հրացաններով որսի տարածման շնորհիվ է առաջացել ֆիզիկական հատուկ որակներով և որսորդական կարողություններով մասնագիտացված շան անհրաժեշտությունը։ Ավելի խոշոր, արագավազ և հնազանդ շուն ստանալու համար լորի սպանիելին ներարկել են այլ ցեղատեսակների արյուն՝ պուդելի, քոլլիի, ռետրիվերի, բիգլի։ Սեթերն այնպիսի առանձնահատուկ տեսքով, ինչպիսին կա, որպես որսորդական շուն, որ կարողանում է իր նպատակասլացության և հոտառության շնորհիվ որս գտնել մեծ տարածքներում և որսորդին տանել այնտեղ, ձևավորվել է 19-րդ դարի սկզբին։
Գագիկ Մանուկյան
Деление сеттеров на конкретные породы появилось в середине XIX века. Специфические рабочие черты и различия во внешнем облике развились в силу личных эстетических предпочтений заводчиков, а также различных условий охоты в разных районах. На первой выставке собак в Бирмингеме (1860) был лишь один ринг для сеттеров, на второй выставке собак в Бирмингеме был выделен в качестве отдельной породы ирландский сеттер, а в 1861 году сеттеры в рингах были разделены на три породы — английский, ирландский и шотландский.
Թարգմանված հայերեն
Սետտերների բաժանումը կոնկրետ ցեղատեսակների ի հայտ է եկել 19-րդ դարի կեսերին։ Հատուկ կատարողական հատկությունները և արտաքին տեսքի տարբերություններն առաջացել են բուծողների անձնական գեղագիտական նախասիրությունների, ինչպես նաև տարբեր տարածքներում որսի տարբեր պայմանների շնորհիվ։ Բիրմինգհեմում շների առաջին ցուցահանդեսի ժամանակ (1860 թ.) կար միայն մեկ ռինգ սեթերների համար, շների երկրորդ ցուցահանդեսին Բիրմինգհեմում իռլանդական սետտերը ներկայացվել է որպես առանձին ցեղատեսակ, իսկ 1861 թվականին սեթերները բաժանվել են երեք ցեղատեսակի՝ անգլիական, իռլանդական և շոտլանդական։
3-րդ մաս — Ալեքսանդր, Վիկտորյա Մինասյան
Վիկտորյա Միասյան
Английские легавые собаки, к которым, помимо сеттеров, относится единственная гладкошёрстная порода — пойнтер, — выведены для охоты на птицу на больших территориях. Островные легавые отличаются от других легавых собак по манере и стилю работы.
Типичная добыча сеттеров — перепел, фазан, тетерев. Собака разыскивает дичь с помощью чутья, молча и методично обследуя территорию. Обнаружив дичь, сеттер не бросается на неё, а замирает в специфической позе — стойке. По команде охотника собака вспугивает птицу, давая возможность охотнику подстрелить добычу на лету. Сеттер работает с высоко поднятой головой, ищет добычу «верхним чутьём» и в поиске никогда не нюхает землю. Манера сеттера замирать над дичью, слегка присев, дала название породе (от англ. set — посадка, setting dog, setter — «приседающий»).
Сеттеры — узкоспециализированные собаки, вся эволюция которых была подчинена единственной цели: быстрому и безошибочному поиску птицы. Многие сеттеры имеют врождённую способность к поиску дичи. Такие щенки проявляют интерес к птице уже в раннем детстве, и именно их отбирают для тренировки. Первоначально собак обучают работе на перепела или домашнего голубя.
Թարգմանված հայերեն
Անգլիական ոստիկան շները, որոնց, բացի սետտերից, առնչվում է նաև միակ հարթամազ ցեղատեսակը, բուծվել է մեծ տարածքներում թռչուններ որսալու համար։ Կղզային ներկայացուցիչ ոստիկան շները տարբերվում են այլ վայրերի ոստիկան շներից իրենց շարժուձևով և գործելաոճով։
Սետտերի համար բնորոշ որսը լորն է, փասիանը և ցախաքլորը։ Շունը որս է փնտրում՝ օգտագործելով հոտառությունը՝ լուռ և մեթոդիկ ուսումնասիրելով տարածքը։ Բացահայտելով զոհին՝ անգլիական սեթերները չեն շտապում հարձակման, այլ քարանում են կոնկրետ դիրքում՝ ընդունելով սառած կեցվածք։ Որսորդի հրամանով շունը վախեցնում, շփոթեցնում է թռչունին՝ որսորդին հնարավորություն տալով կրակել որսին թռչելու պահին։ Սետտերներն աշխատում են գլուխը բարձր պահելով, որսը որոնում են «վերին զգայարանով» և որոնելիս երբեք գետինը չեն հոտոտում։ Սետտերի՝ որսի վրայով սավառնելու ձևով, թեթևակի կռանալով պայմանավորված, ցեղատեսակին տվել են վայրէջք շուն անունը (անգլ.՝ set —սառած, քարացած կամ նստող , setting dog, setter — նստող շուն, սետտեր՝ «կքանստել»)։
Սետտերները բարձր մասնագիտացված շներ են, որոնց ամբողջ էվոլյուցիան ձգտել է մեկ նպատակի` արագ և առանց սխալների թռչունների որոնում։ Շատ սետտերներ ունեն որս գտնելու բնածին ունակություն։ Նրանց ձագերը թռչունների նկատմամբ հետաքրքրություն են ցուցաբերում արդեն վաղ մանկությունից, և հենց նրանք են ընտրվում մարզման համար։ Սկզբում շներին վարժեցնում են լոր կամ տնային աղավնիներ որսալու համար։
Ալեքսանդր Հովհաննիսյան
Шерсть сеттера длинная, мягкая, прямая или несколько волнистая. При комнатном содержании подшёрсток отсутствует. При содержании на улице, в утеплённой будке, собака обрастает более густой шерстью с плотным подшёрстком и может переносить сильные морозы. Густая шерсть сеттеров — прекрасная защита от непогоды, густой и колючей растительности, кровососущих насекомых, поэтому собаки могут успешно работать даже в тяжелых условиях. Однако такая шерсть требует тщательного ухода, особенно при подготовки собаке к участию в выставке.
Различия между породами сеттеров проявляются не только во внешнем облике, но и в манере охоты. Так, для английского сеттера типична лежачая стойка, а гордоны более других склонны к подаче дичи.
Թարգմանված հայերեն
Սետտերի մորթին երկար է, փափուկ, ուղիղ կամ որոշակիորեն ալիքաձև։ Դրսում տաք տեղում պահելու դեպքում շունն ավելի խիտ մազեր է ունենում՝ հաստ մորթիով և կարող է դիմակայել սաստիկ սառնամանիքներին։ Սետտերի հաստ բուրդը հիանալի պաշտպանում է վատ եղանակից, խիտ ու փշոտ բուսականությունից և արյուն ծծող միջատներից, ուստի շները կարող են հաջողությամբ աշխատել նույնիսկ դժվարին պայմաններում։
Այնուամենայնիվ, նման մորթին զգույշ խնամք է պահանջում, հատկապես երբ շանը պատրաստում եք ցուցահանդեսի մասնակցելու։
Սետտերի ցեղատեսակների տարբերությունները դրսևորվում են ոչ միայն արտաքին տեսքով, այլև որսորդական ոճով։ Այսպիսով, պառկած դիրքը բնորոշ է անգլիական սետտերին, մինչդեռ գորդոնները մյուսներից ավելի հակված են խաղին։
4-րդ մաս — անգլիականը` Մարկ Խաչատրյան
Մարկ Խաչատրյան
Английский сеттер
Характерный окрас английского сеттера — на белом фоне пятна или крап чёрного, лимонного или оранжевого цвета, встречается и коричневый крап. Бывают и трёхцветные собаки: чёрно-крапчатые с оранжевым крапом на местах, характерных для подпалин. Нарядная раскраска английского сеттера удобна на охоте, хорошо заметна в зарослях и на фоне зелёной травы.
История английского сеттера тесно связана с именем известного заводчика Эдуарда Лаверака, создавшего собаку особенного стиля и охотничьих качеств. Английский сеттер, которого иногда называют лавераком, — самый приземистый из сеттеров, обладает хорошо выраженными углами и свободными «кошачьими» движениями. На охоте английский сеттер движется экономичным стелющимся галопом и незаменим для длительного розыска дичи на больших пространствах. Менее приземистым был тип английского сеттера, выведенный другим выдающимся заводчиком — Пюрселем Льюэллином. Сеттеры-льюэллины — отличные полевые, спортивные и выставочные собаки, преимущественно трёхцветного окраса.
Թարգմանված հայերեն
Անգլիական Սեթեր
Անգլիական սետերի բնորոշ գույնը սպիտակ ֆոնի վրա կետերն են սև կամ նարնջագույն, հանդիպում են նաև շագանակագույն բծեր։
Լինում են եռագույն շներ՝ տեղ-տեղ նարնջագույն գծերով սև ու շագանակագույն։ Անգլիական սետտերի տոնական գույնը հարմար է որսի համար, լավ տեսանելի է թավուտների մեջ և կանաչ խոտերի ֆոնին։
Անգլիական սետտերի պատմությունը սերտորեն կապված է հայտնի բուծողի Էդուարդ Լավերակի անվան հետ, ով ստեղծել է հատուկ ոճով և որսորդական հատկանիշներով շուն։ Անգլիական սետտեր, ում մեկ-մեկ անվանում են լավերակ, հայտնի է «կատվային» ազատ շարժումներով։ Որսի ժամանակ անգլիական սետտերը շարժվում է սողացող վազքով և անփոխարինելի է մեծ տարածքներում որսի երկարատև որոնման համար։
Մեկ այլ նշանավոր սելեկցիոների՝ Պյուրսել Լյուելինի կողմից հայտնի տեսակը դաշտային, սպորտային և ցուցադրական հիանալի շներ են, հիմնականում եռագույն։
Իռլանդական տեսակը` Արմեն Ասոյան
Արմեն Ասոյան
Существуют две разновидности ирландского сеттера — красный и красно-пегий (крупные красные пятна на белом фоне), причём красно-белые сеттеры появились раньше и были родоначальниками красных. Эффектный яркий каштановый окрас ирландского красного сеттера настолько красив, что окупает некоторые затруднения в охоте с ним в осеннее время. Красно-белые сеттеры удобны в охоте и по осенней траве и листве. Более короткая и прямая шерсть ирландца собирает меньше колючек и репейников, обеспечивая хорошую защиту. В породе элегантность и лёгкость сочетаются с атлетичностью и выносливостью. В отличие от английского сеттера, ирландец больше подходит для работы в уже изученных местах: из-за горячего темперамента при длительном отсутствии дичи собака теряет интерес к работе. Ирландский сеттер на охоте движется плавным и размашистым галопом, голову держит высоко, отличается красивой и динамичной потяжкой и стойкой.
Թարգմանված հայերեն
Գոյություն ունի իռլանդական սետտերի երկու տեսակ՝ կարմիր և սպիտակ ֆոնի վրա մեծ կարմիր կետերով, ընդ որում կարմրասպիտակավուն սետտերները ավելի վաղ են հայտնվել և հանդիսանում էին կարմիրների նախնիները։
Իռլանդական կարմիր սետտերի տպավորիչ վառ շագանակագույնն այնքան գեղեցիկ է, որ աշնանը որսի ժամանակ որոշ դժվարություններ են լինում։ Կարմրասպիտակ սետտերները հարմար են որսորդության համար և աշնանային խոտերի, և սաղարթների մեջ։ Իռլանդական տեսակի ավելի կարճ ու ուղիղ մորթին ավելի քիչ փշեր է հավաքում՝ ապահովելով լավ պաշտպանություն։ Ցեղատեսակը համատեղում է նրբագեղությունն ու թեթևությունը ատլետիզմի և տոկունության հետ։ Ի տարբերություն անգլիական սետտերի՝ իռլանդականն ավելի հարմար է արդեն ուսումնասիրված վայրերում աշխատելու համար՝ իր տաք խառնվածքի պատճառով երկար ժամանակ խաղի բացակայության դեպքում շունը կորցնում է հետաքրքրությունն աշխատանքի նկատմամբ։ Որսի ժամանակ իռլանդական սետտերը շարժվում է սահուն, գլուխը՝ բարձր պահած և առանձնանում է գեղեցիկ և դինամիկ ձգվածությամբ և կեցվածքով։
Շոտլանդական տեսակը` Մարկ Կարապետյան
Շոտլանդական սետտերը կամ գորդոն սետտերը (հայտնի սելեկցիոներ Գորդոնի անունով) ամենամեծն ու ծանրագույնն է սետտերներից։ Հզոր շունը որոնումների մեջ ավելի դանդաղ է շարժվում, քան մյուս սետտերները, բայց ավելի քիչ է հոգնում, որոնում է խելամտորեն և մեթոդապես ավելի հարմար է անտառում աշխատելու համար։ Շունը սև ու շագանակագույն է, մորթին՝ խիտ ու տաք։